Ուրբաթ, Նոյեմբեր 17, 2017

 23:50

ԼՐԱՀՈՍ

Սփյուռքը կազմակերպման խնդիր ունի

Սփյուռքը մենք պատկերացնում ենք ընդհանուր մի մարմին, որը կապում ենք միայն համահայկական խնդիրների ու ցեղասպանության հարցի հետ: Բայց իրականում նրանք տարբեր երկրների տարբեր քաղաքականությամբ ապրող, բազմաշերտ ու առանձին հատվածներ են, որոնք նախ իրենց ներքին խնդիրներն ունեն լուծելու: 

Հարցազրույց Բելգիայի հայկական կազմակերպությունների համադաշնության ընդհանուր համակարգող Շահնուր Մինասյանի հետ:

-Ինչպիսի՞ն է Բելգիայի հայկական համայնքը:

-Հայերը սկսել են գաղթել Բելգիա նույնիսկ ցեղասպանությունից առաջ: Արդեն այն ժամանակ կար Պոլսի հայ վաճառականների հոսք: Եթե շատ ավելի խորանանք, ապա պետք է նշենք, որ դեռ 11-րդ դարում Բրյուգե քաղաքում, որն առևտրի կենտրոն էր, կար Հայոց տուն` վաճառականների կենտրոնը: Բայց հայերն եկել են Բելգիա հիմնականում ցեղասպանությունից հետո: 1920-ականներին Բրյուսելում գործել է հայ ուսանողների միություն: Հանրագիտարանային տվյալների համաձայն՝ 1988թ. Բելգիայում ապրել է մոտ 2000 հայ: Մինչև Խորհրդային Միության փլուզումը Բելգիա են եկել Լիբանանից, Սիրիայից, նաև Պարսկաստանից: Սակայն հիմնական հոսքը կազմում են հայաստանցիները, որոնց գաղթը կարելի է բաժանել երկու փուլերի` 1990-ականների և 2000-ականների: Ինչու՞ եմ սա ասում: Հիմնական հոսքը իհարկե եղել է 1999, 2000, 2001 թվականներին. մեզ հայտնի և անհայտ պատճառներով եկել են հազարավոր հայեր: Դրանից առաջ եկած հայերը հիմնականում, ինչպես ասում են, տնավորվել են, ունեն կեցության իրավունք, աշխատանք: Կա նաև հայերի խումբ, որոնք 2000 թ-ից հետո եկածներն են և կեցության իրավունքի, աշխատանքի խնդիրներ ունեն, նաև լեզվական բարդույթն է առկա: Հիմա բավականին խստացված է միգրացիոն ռեժիմը, և մեր հայրենակիցները բախվում են բազմաթիվ խոչընդոտների: Իմ տպավորությամբ՝ Բելգիան արդեն ստացել է իրեն անհրաժեշտ աշխատուժի ներհոսք և փակում է իր դռները միգրանտների առաջ՝ նաև հետևելով ընդհանուր եվրոպական միգրացիոն քաղաքականությանը: Այդ առումով մենք բավականին անելիք ունենք: Մեր խնդիրն է օգնել հայերին, ցույց տալ իրավաբանական օգնություն, սոցիալական աջակցություն այդ մարդկանց, որոնք ընդհանրապես պատկերացում չունեն, թե ուր են եկել, ինչ է սպասում իրենց: Դրախտի ակնկալիքով եկել են Բելգիա և բախվել են այնպիսի խնդիրների, որոնց մասին անգամ չէին պատկերացնում: Այդ առումով Հայաստանի միգրացիոն ծառայությունը, իհարկե, անելիք ունի. մարդկանց իրազեկելու խնդիր կա: Այդպես գուցե ավելի պատրաստված գան: Ներգաղթը, ինչպես գիտենք, ամբողջ աշխարհում էլ կա, արտագաղթը՝ նույնպես: Այնպես որ դա իրականություն է, և պետք է ընդունենք այնպես, ինչպես կա: 

-Իսկ ինչպիսի՞ն է համայնքի ակտիվությունը և ներգրավվածությունը հանրային կյանքին:

-Համայնքը բազմաշերտ է: Կան հայեր, որոնք ակտիվ ներգրավված են հասարակական և մշակութային կյանքում, կա նաև հայերի մի ստվար զանգված, որը բավականին մեկուսացված է: Այդ առումով արհմիությունները ակտիվ գործունեություն են ծավալում: Կարողացել ենք անդամագրվել, օրինակ, Անտվերպենի քաղաքային մշակութային խորհուրդին, ես նաև քաղաքական կուսակցության անդամ եմ: Մեր համադաշնության մասնաճյուղերը նույնպես այդ ուղղությամբ աշխատում են: Երբ մարդը գալիս է և չի պատկերացնում՝ ուր է եկել, նա կենտրոնանում է կենցաղային խնդիրների վրա՝ ինչպե՞ս լուծել հացի խնդիրը, ինչպե՞ս ձեռք բերել կեցության իրավունքը, լեզուն սովորել… Այնտեղ հայերը մոտավորապես 30 000-ից 35 000 են: Հին հայերը, որոնք խոսում են արևմտահայերեն երկու հազար են: Նրանք են հիմնականում ներգրավված հանրային կյանքում: 

-Մինչև հիմա պահպանե՞լ են իրենց հայ լինելը:

-Շատ քչերն են նրանցից խոսում հայերեն, հիմնականում շփվում են ֆրանսերենով կամ հոլանդերենով: Երբ նրանց հետ խոսում ես, ասում են՝ մենք միայն ապրիլի 24-ին ենք հայ: Այսինքն՝ նրանց ազգային գործունեությունը սկսվում և վերջանում է ցեղասպանություն կոչվող այդ վիրտուալ և առանձնապես խնամք չպահանջող հարցով: Այնինչ մենք, ավելի գործնական կապ ունենալով հայրենիքի հետ, կենտրոնացած ենք բազմաթիվ այլ խնդիրների վրա` դեմոգրաֆիա, դեմոկրատիա, սահմանամերձ գյուղեր և այլն: 

-Այսինքն անջրպետ կա հին ու նոր ներգաղթողների միջև:

-Մեծ անջրպետ կա, քանի որ մեր հետաքրքրությունների միջև ահռելի տարբերություն կա: Եվ խնդիրը միայն դա չի: Երբ որ Բրյուսելում հանդիպում եղավ ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանի հետ, բնականաբար, ներկա էին միայն այդ հին հայերը, քանի որ նրանք Հայաստանի հետ կապված սուր քաղաքական հարցեր չեն արծարծում, այլ միայն հարցնում են, թե ցեղասպանության հարցը ինչ է լինելու: Բնական է, նրանց պատասխանում են՝ լավ է լինելու, շուտով հարյուրամյակն է, ակտիվ աշխատում ենք այդ ուղղությամբ: Դա էլ է վիրավորական. անտեսել այդ զանգվածը, էլ չեմ ասում`փորձել օգտագործել նրանց: Ի՞նչ է, սփյուռք ասելով մենք պետք է հասկանանք միայն արևմտահայերեն խոսող զանգվածը, որն ավելի շատ վիրտուալ պատկերացումներ ունի պատմական հայրենիքի մասին և ոչ մի հարցում կապված չէ Հայաստանի հետ: 

-Կա՞ն նրանց մեջ անհատներ, որոնք ձեռք են մեկնում, ասում են՝ մենք միասին պետք է աշխատենք:

-Կան: Ստեփան Մելգիկյանը, որը փաստաբան է Անտվերպենում, նա ջանքեր գործադրեց մեզ կապելու, կամուրջներ գցելու մեր միջև (ինքն էլ է այդ կոմիտեի անդամ), բայց վերջում բողոքեց, որ ոչ մի հայաստանցի չպիտի մտնի դրա մեջ: Ընտիր անձնավորություն է` Բելգիայում մեծացած: Բայց այդպիսի անհատները մեկն են, երկուսը: 

-Ինչու՞ ստեղծվեց Բելգիայի հայկական կազմակերպությունների համադաշնությունը: 

-Համախմբելու խնդիր կար: Իհարկե, չեմ կարող ասել, որ բոլոր միությունները համախմբված են: Կան առանձին գործող, սակայն փայլուն միություններ: Օրինակ՝ Բրյուսելի դեմոկրատների միությունը շատ հզոր կազմակերպություն է` հիմնականում թուրքահայերի մասնակցությամբ: Մեր համադաշնությունը շատ հարցերում համագործակցում է նրանց հետ: Մեր համադաշնության մեջ մտնում են 17 կազմակերպություններ, որոնք բավական ակտիվ են Բելգիայի ողջ տարածքում: Համադաշնության հիմքը «Նվարդ»  կազմակերպությունն էր, որին պատկանում է «Լրագիր»  թերթը, ունենք նաև ժողովրդական պարերի խումբ, դպրոց, պարբերաբար կազմակերպում ենք փառատոններ, կոնֆերանսներ աշխատում ենք հնարավորինս շատ մարդկանց ներգրավել մեր գործունեության մեջ: Կան հայեր, որոնք ակտիվ մասնակցում են ազգային կյանքին, կան հայեր, որոնք նույնիսկ փորձում են հայերեն չխոսել: 

-Գո՞հ եք սփյուռքի նկատմամբ տարվող քաղաքականությունից: 

-Իհարկե ոչ: Շատ սելեկտիվ քաղաքականություն է վարվում, ավելի շատ՝ ցուցադրական: Մենք չենք զգում հայրենի պետության շունչը: Ինչու՞ պետք է թուրքական կազմակերպությունները իրենց դեսպանատան, քաղաքական ուժերի կողմից ուղղորդվեն, ծրագրեր ստանան: Էրդողանը եկավ հայտարարեց, որ ոչ մի թուրք խնդիր չպետք է ունենա. մարդիկ զգում են իրենց պետության շունչը: Կուզենայի՝ ավելի ակտիվ լինեին ՀՀ իշխանությունները, մեզ կոորդինացիա է հարկավոր: Չէի ուզենա, որ մեզ տեսնեն միայն Եվրատեսիլից Եվրատսիլ, համահայկական դրամահավաքից համահայկական դրամահավաք: 

-Մոտենում է ցեղասպանության հարյուրամյակը: Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք:

-ճիշտն ասած, դա սահմանագիծ է բոլորի համար, բայց ի՞նչ է տալու դա մեզ: Ենթադրենք՝ անցավ հարյուրամյակը, ենթադրենք՝ Թուրքիան մի ինչ-որ կիսալղոզված հայտարարություն արեց, լավ, իսկ հետո մեզ ի՞նչ է սպասում: Մեր բոլոր պաշտոնյաները պնդում են, որ մենք չունենք հողային պահանջ Թուրքիայից: Այդ դեպքում ո՞րն է մեր նպատակը: Թուրքիան ենթադրենք ճանաչեց, հետո՞: Կա մշակութային արժեքների պահպանության խնդիրը, միգուցե այդտեղի՞ց սկսենք և տեսնենք, թե ուր կհասնենք: Չգիտեմ, բայց ես ակնկալիքներ չունեմ, որ Թուրքիան մեզ հողը կտա: Եկեք ռեալ մտածենք: 

-Դրա համար հարկավոր են լուրջ ռեսուրսներ` թե պանթուրքիզմին հակազդելու և թե հայերի ունեցվածքի վերադարձն ապահովելու համար: 

-Նրանք, ովքեր իրագործում էին 1915թ. ոճիրը, Թալեաթը, Էնվերը, Ջեմալը, ծագումով Սալոնիկի հրեաներ էին: Բոլորս էլ գիտենք, որ այդ ժամանակ Օսմանյան Կայսրության հիմնական ռեսուրսները կենտրոնացած էին հայերի և հրեաների ձեռքում (եթե չհաշվենք հույներին): Ինչու՞ դա տեղի ունեցավ, և հրեաները ստացան մենաշնորհ, չեմ կարող ասել, բայց պատահական չէ, որ Իսրայելը չի ցանկանում ճանաչել հայերի ցեղասպանությունը: Մենաշնորհի խնդիր կա: Դա նրանց հաղթաթուղթն է, որով ներկայանում են աշխարհին: Մենք էլ ասում ենք՝ բայց մեզ էլ են շատ կոտորել, չէ՞: Կոպիտ ասած՝ քյալլա ենք տալիս, որ մեզ էլ խղճան: Հասկանում ե՞ք, այդ ամենի մեջ այնքան խեղճություն կա: Ես չէի ուզենա ունենալ այդ հաղթաթուղթը, որ նրանք ունեն:

-Մենք Թուրքիան ճանաչու՞մ ենք: 

-Իմ կարծիքով՝ ոչ: Մենք ճանաչելու խնդիր ունենք: 

-Ինչքանո՞վ է իրական 21-րդ դարում չճանաչելով հակառակորդին՝ շփվել նրա հասարակության հետ:

-Թուրքիան այնքան հակասական է: Չարենցն ասում էր, չէ՞. «Ասիական սեպերով, եվրոպական հագուստով մի պոռնիկ է Ստամբուլը»: Կան մտավորականներ, որոնք բարձրաձայնում են հայկական ցեղասպանության հարցը և իհարկե հալածվում են դրա համար: Կա նաև մոլլի հակահայկական տրամադրություն ունեցող զանգվածը, որը դարձյալ մեծ կշիռ է կազմում: Մի խոսքով, ամեն ինչ բարդ է, Թուրքիան միատարր չէ: Իհարկե, մենք ուզում ենք, որ ենիչերին, յաթաղանը անցյալում մնան, ուզում ենք այլ Թուրքիա տեսնել, բայց այսօր դա էլ կա:

-Մենք մանկուց վախենում ենք Թուրքիայից: Թուրքաֆոբիան, նույնիսկ ատելությունը չափից դուրս թուրքի նկատմամբ վտանգավոր չե՞ն:

-Գիտե՞ք, ցավը այն է, որ հայասիրությունը, հայրենասիրությունը հաճախ խարսխվում են թուրքատյացության վրա: Բայց դրանք տարբեր բաներ են: Մեր դարձվածաբանության մեջ այնքան հաճախ է թուրքը հիշատակվում. «Դե լավ, ջուր է, հո թուրքի արյուն չի» և այլն: Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների հետ հաճախ են համեմատվում: Մեր մեջ լցված է դա: Դեռ իմ պապից եմ լսել. «Վա~յ, թուրք, քո տուն չաղվորվի, որ մեր տուն ավերեցիր»:  

-Ժամանակը, չէ՞, արդյոք, հարգալից վերաբերվելու հարևաններին: 

-Ինչպե՞ս, ո՞վ պետք է առաջին քայլը ձեռնարկի: Այն պարագայում, երբ որ սահմանները փակ են, և մեր ատելությունը ինչ-որ չափով արդարացի է: Վերջին տարիներին թեև ինչ-որ բան եղավ, ինչ-որ բանակցություններ` թեկուզև իմիտացիոն բնույթի: Սահմանը փակ է, բայց Ադրբեջանի նման չէ, որ նույնիսկ գնալ չկարողանաս: Իմ կարծիքով, դա էլ է քաղաքականություն. մարդիկ գնում են, երկիրը տեսնում են, նաև տուրիզմը զարգանում է: Ես ինքս ինչ-որ տեղ վախենում եմ այնտեղ գնալ, որովհետև չեմ ուզում գնալ տեսնել` այնտեղ քրդեր են ապրում: Ուզում եմ ամեն ինչ մնա այնպես, ինչպես կա իմ հուշերում: 

-Հայկական հարցը հարյուր տարվա կտրվածքով դիտելիս ինչ-որ բան մենք պե՞տք է սովորենք, հասկանանք: 

-Ախր շատ պարզ է՝ ինչ պետք է հասկանանք: Ուղղակի դրա իրագործման մեխանիզմները շատ բարդ են: Երկաթե շերեփի պատմությունը բոլորս էլ գիտենք, բոլորս էլ գիտենք, որ մեր փրկությունը մեր միասնական ուժի մեջ է, և որ միայն մենք դա կարող ենք ապահովել: Բայց ինչպե՞ս, ո՞վ պետք է դա առաջնորդի: Ես չեմ տեսնում այսօր դրա թեկնածուին, չգիտեմ: Նույն Նժդեհին արդյո՞ք բոլոր հայերն էին ընդունում որպես առաջնորդ: Կամ նույն Անդրանիկը չթողե՞ց գնաց: Մի օրինակ բերեմ: Հոլանդիայում կա Արմենո քաղաք, որտեղ հայերը բավականին մեծ թիվ են կազմում: Այնտեղի հայ համայնքը 3-4 մասի է բաժանված, և հայրս փորձում էր միավորել նրանց: Թուրքահայ մի ծերունի էլ ասաց նրան. «Այ տղա ջան, Գարեգին կաթողիկոսը եկավ, նույնիսկ նա չկարողացավ մեզ միավորել, քո ուզածն ի՞նչ է»: Հասկանու՞մ եք, չեն հավատում նրանք միասնությանը: Մենք լիդեր դժվար ենք ընդունում: Դա էլ երևի երկար դարերի ընթացքում պետականության բացակայության արդյունք է: 

Մենք լուծում ենք այնտեղ տեղայնացված խնդիրներ և իհարկե ցանկանում ենք մասնակից լինել համահայկական խնդիրների լուծմանը: Սակայն կա կազմակերպելու խնդիրը և գուցե նաև լիդերի խնդիրը:  Ավելի լայն համահայկական ծրագրեր կարող են մշակվել միայն այստեղ՝ Հայաստանում, այդպիսի ծրագրերի առկայության դեպքում մենք էլ՝ որպես զինվոր, պատրաստ ենք աշխատել դրանց իրականացման համար:

Երևակ ամսագիր



ՀԱՅԱՍՏԱՆ

ԱՇԽԱՐՀ

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՕՐԵՆՔ ԵՎ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ՄՇԱԿՈՒՅԹ